Khi ngày nghỉ lễ tết trùng với ngày nghỉ hằng tuần của bạn, bạn được nghỉ bù vào ngày làm việc kế tiếp, theo Bộ luật Lao động 2019. Điểm mấu chốt là “ngày nghỉ hằng tuần của bạn” chứ không phải “cuối tuần” nói chung: người nghỉ Chủ nhật, người nghỉ cả thứ Bảy lẫn Chủ nhật và người làm ca nghỉ giữa tuần sẽ có ngày nghỉ bù khác nhau.
Nếu ngày lễ rơi vào ngày bạn vốn phải đi làm, bạn chỉ nghỉ đúng ngày lễ, không có thêm ngày nào. Nhiều người thấy đồng nghiệp ở công ty khác được nghỉ bù còn mình thì không, và nghĩ mình bị thiệt; thường là do hai công ty có lịch nghỉ hằng tuần khác nhau. Bài này giúp bạn xác định ngày bù cho đúng trường hợp của mình.
Quy tắc gốc và chữ “ngày làm việc kế tiếp”
Bộ luật Lao động quy định người lao động được nghỉ ít nhất 24 giờ liên tục mỗi tuần; người sử dụng lao động được chọn ngày nghỉ đó là Chủ nhật hoặc một ngày cố định khác và ghi trong nội quy. Cùng điều luật này nói: nếu ngày nghỉ hằng tuần trùng ngày nghỉ lễ tết thì người lao động được nghỉ bù vào ngày làm việc kế tiếp.
Hai chữ “kế tiếp” có nghĩa là ngay sau, không phải ngày nào công ty tiện. Công ty không được dồn ngày bù sang tháng sau hay gộp vào kỳ nghỉ Tết. Còn chữ “ngày làm việc” có nghĩa là bỏ qua những ngày vốn đã là ngày nghỉ. Ví dụ ngày lễ rơi vào Chủ nhật, thứ Hai lại là ngày lễ khác, thì ngày bù chuyển sang thứ Ba.
Quy tắc này nói về người lao động trong doanh nghiệp. Cán bộ, công chức, viên chức có lịch nghỉ do Thủ tướng chốt hằng năm, trong đó việc nghỉ bù và hoán đổi ngày làm việc được ghi sẵn; nhóm này đọc thông báo của năm đó thay vì tự suy theo quy tắc chung.
Một chỗ hay bị bỏ sót: quy tắc nghỉ bù áp cho từng ngày lễ, kể cả hai ngày Quốc khánh và năm ngày Tết. Mỗi ngày lễ trùng một ngày nghỉ hằng tuần là sinh ra một ngày nghỉ bù riêng.
Bảng tình huống: lễ rơi vào đâu, bù vào ngày nào
Bảng dưới lấy năm tình huống hay gặp. Cột thứ hai là lịch nghỉ hằng tuần ghi trong nội quy của bạn, không phải lịch của người khác.
| Ngày lễ rơi vào | Lịch nghỉ hằng tuần của bạn | Có nghỉ bù không | Ngày nghỉ bù |
|---|---|---|---|
| Chủ nhật | Nghỉ Chủ nhật | Có | Thứ Hai kế tiếp |
| Thứ Bảy | Nghỉ Chủ nhật, thứ Bảy đi làm | Không | Không có; thứ Bảy đó nghỉ vì là ngày lễ |
| Thứ Bảy | Nghỉ cả thứ Bảy và Chủ nhật | Có | Thứ Hai kế tiếp |
| Thứ Bảy và Chủ nhật (hai ngày lễ liền) | Nghỉ cả thứ Bảy và Chủ nhật | Có, hai ngày | Thứ Hai và thứ Ba kế tiếp |
| Thứ Tư | Làm ca, nghỉ cố định thứ Tư | Có | Ngày làm việc kế tiếp theo lịch ca, thường là thứ Năm |
Trường hợp thứ hai là chỗ gây thắc mắc nhiều nhất. Người làm thứ Bảy thấy ngày lễ “mất” vào thứ Bảy; thực ra thứ Bảy đó là ngày làm việc của họ, họ đã được nghỉ lễ đúng vào ngày đó nên không phát sinh nghỉ bù.
Cách tự xác định ngày nghỉ bù của mình
Giả định chị Hoa làm kế toán ở một công ty thương mại tại Cần Thơ, nghỉ cả thứ Bảy và Chủ nhật. Năm nay Quốc khánh 2/9 rơi vào thứ Bảy, ngày liền kề được chốt là thứ Sáu 1/9. Chị làm như sau.
- Lấy nội quy lao động hoặc hợp đồng, xác định chính xác ngày nghỉ hằng tuần của mình. Ở đây là thứ Bảy và Chủ nhật.
- Ghi các ngày lễ của dịp đó: thứ Sáu và thứ Bảy.
- Gạch những ngày lễ trùng ngày nghỉ hằng tuần: chỉ có thứ Bảy.
- Với mỗi ngày bị gạch, tìm ngày làm việc kế tiếp sau kỳ nghỉ: Chủ nhật đã là ngày nghỉ nên bỏ qua, ngày bù là thứ Hai.
- Đối chiếu với thông báo của công ty. Nếu công ty ghi đi làm lại vào thứ Hai thì thiếu một ngày bù; nếu ghi đi làm lại thứ Ba thì khớp.
Cách này áp được cho mọi kỳ lễ, chỉ cần thay ngày. Lưu ý giả định trong ví dụ để minh hoạ; năm cụ thể Quốc khánh rơi thứ mấy và ngày liền kề là ngày nào thì phải tra thông báo chính thức của năm đó.
Người làm ca, làm theo lịch xoay và làm bán thời gian
Lịch ca cố định. Nếu nội quy ghi rõ bạn nghỉ cố định một ngày trong tuần, ví dụ thứ Tư, thì ngày đó là ngày nghỉ hằng tuần của bạn. Ngày lễ trùng thứ Tư thì bạn được bù vào ngày làm việc kế tiếp theo lịch ca.
Lịch ca xoay. Với lịch thay đổi mỗi tuần, ngày nghỉ hằng tuần là ngày được xếp nghỉ trong bảng phân ca đã công bố. Bạn nên chụp lại bảng phân ca trước kỳ lễ, vì nếu bảng bị sửa sau khi biết lễ trùng ngày nghỉ, đó là dấu hiệu cần hỏi lại.
Không thể cho nghỉ hằng tuần đều đặn. Luật cho phép trong trường hợp đặc biệt bố trí nghỉ bình quân ít nhất 4 ngày một tháng. Khi đó việc xác định ngày bù khó hơn; đề nghị phòng nhân sự ghi rõ trong bảng chấm công ngày nào là ngày nghỉ bù.
Làm bán thời gian. Người làm vài buổi một tuần thường không có “ngày nghỉ hằng tuần” theo nghĩa cố định. Tranh chấp hay xảy ra ở đây; tốt nhất là thoả thuận bằng văn bản cách xử lý ngày lễ ngay khi ký hợp đồng.
Làm cho hai nơi cùng lúc. Mỗi hợp đồng có lịch nghỉ hằng tuần riêng, nên ngày nghỉ bù cũng tính riêng theo từng nơi. Có thể bạn được bù ở công ty buổi sáng nhưng vẫn đi làm bình thường ở chỗ làm buổi tối; điều đó không sai, vì mỗi người sử dụng lao động chỉ chịu trách nhiệm theo lịch của mình.
Đi công tác đúng kỳ lễ. Nếu ngày lễ trùng ngày nghỉ hằng tuần trong lúc bạn đang công tác mà vẫn phải làm việc, đó là làm thêm vào ngày lễ chứ không phải nghỉ bù. Ghi lại lịch làm việc thực tế trong chuyến đi để đối chiếu với bảng lương tháng sau.
Đi làm vào ngày nghỉ bù thì tính lương thế nào
Ngày nghỉ bù không phải ngày lễ. Nếu công ty cần bạn đi làm vào ngày nghỉ bù và bạn đồng ý làm thêm, theo hướng dẫn thi hành Bộ luật Lao động hiện hành, tiền làm thêm vào ngày nghỉ bù thường được tính như làm thêm vào ngày nghỉ hằng tuần, tức ít nhất 200% tiền lương giờ làm việc bình thường, không phải mức 300% của ngày lễ.
Nhiều người nhầm điểm này theo cả hai chiều. Có người đòi 300% vì nghĩ ngày bù cũng là ngày lễ; có công ty lại tính 150% như làm thêm ngày thường. Cả hai đều lệch. Câu nên hỏi phòng nhân sự là: “Ngày hôm đó công ty xếp vào loại ngày nào trong bảng chấm công, và áp hệ số bao nhiêu?”
Cũng cần phân biệt: đi làm vào ngày bù theo thoả thuận làm thêm là một chuyện, còn công ty “dời” ngày bù sang ngày khác mà bạn đồng ý thì không phát sinh tiền làm thêm. Nếu bạn muốn giữ quyền lợi, đừng ký bất kỳ giấy tờ nào đổi ngày bù khi chưa hiểu nó ảnh hưởng thế nào tới bảng lương. Vì hướng dẫn chi tiết có thể được sửa, hãy kiểm văn bản hiện hành trước khi tranh luận.
Chỗ hay sai và cái không cần làm
Tưởng nghỉ bù là quyền chung của mọi người. Không. Nghỉ bù chỉ có khi ngày lễ trùng ngày nghỉ hằng tuần của chính bạn. Đồng nghiệp làm khác lịch có thể được bù trong khi bạn không, và ngược lại.
Tưởng công ty được trả tiền thay cho nghỉ bù. Luật nói về nghỉ bù, không nói về đổi ra tiền. Nếu công ty muốn bạn làm vào ngày đó thì phải theo cơ chế làm thêm giờ, có sự đồng ý và trả lương làm thêm.
Không cần làm đơn xin nghỉ bù. Ngày nghỉ bù là quyền theo luật, không phải phép năm hay nghỉ việc riêng nên không cần đơn. Việc của công ty là thông báo lịch; việc của bạn là kiểm lịch đó có đúng không.
Không cần gọi tổng đài cơ quan nhà nước khi chỉ lệch do hiểu nhầm. Phần lớn thắc mắc nghỉ bù được giải quyết ngay trong công ty khi đối chiếu nội quy. Chỉ khi công ty trả lời không có căn cứ mới cần đến công đoàn hoặc cơ quan lao động cấp tỉnh.
Lập sẵn danh sách ngày nghỉ bù cho cả năm
Người làm kế hoạch sản xuất, chủ hộ kinh doanh có vài nhân viên hay đơn giản là người muốn đặt vé về quê sớm nên lập danh sách này ngay từ tháng 1. Việc mất khoảng nửa giờ và chỉ cần lịch dương của năm đó cùng nội quy nghỉ hằng tuần.
- Ghi sáu dịp lễ trong năm: 1/1, Tết Âm lịch, Giỗ Tổ 10/3 âm lịch, 30/4, 1/5, Quốc khánh.
- Với Tết Âm lịch và Quốc khánh, để trống ngày cụ thể cho tới khi có thông báo chính thức; với Giỗ Tổ, đổi sang ngày dương của năm đó.
- Bên cạnh mỗi ngày lễ, ghi thứ trong tuần.
- Tô màu những ngày lễ rơi vào ngày nghỉ hằng tuần của đơn vị mình.
- Với mỗi ngày tô màu, ghi ngày nghỉ bù là ngày làm việc kế tiếp, bỏ qua các ngày nghỉ và ngày lễ liền sau.
- Khi có thông báo Tết và Quốc khánh, điền nốt rồi gửi cho mọi người trong nhóm để cùng kiểm.
Danh sách lập sớm giúp tránh hai lỗi hay gặp ở cơ sở nhỏ: quên bù cho nhân viên vì không ai để ý ngày lễ rơi Chủ nhật, và xếp lịch giao hàng vào đúng ngày nghỉ bù. Với chủ hộ kinh doanh có thuê người, đây cũng là cách tránh tranh chấp về tiền lương sau kỳ nghỉ.
Câu hỏi thường gặp
Ngày lễ rơi vào thứ Bảy mà công ty chỉ nghỉ Chủ nhật thì có được nghỉ bù không?
Không. Thứ Bảy là ngày làm việc của bạn, ngày lễ rơi vào thứ Bảy nghĩa là bạn đã được nghỉ lễ đúng ngày đó. Nghỉ bù chỉ phát sinh khi ngày lễ trùng ngày nghỉ hằng tuần ghi trong nội quy của bạn.
Ngày nghỉ bù có được trả lương không?
Có. Ngày nghỉ bù là ngày nghỉ thay cho ngày lễ đã trùng ngày nghỉ hằng tuần, nên bạn vẫn hưởng lương như ngày lễ. Công ty không được trừ lương hay trừ phép năm của bạn vì ngày nghỉ bù.
Công ty có được dồn ngày nghỉ bù sang tuần sau không?
Luật ghi nghỉ bù vào ngày làm việc kế tiếp, nên dời tuỳ ý sang tuần khác là không đúng tinh thần quy định. Nếu vì sản xuất mà công ty đề nghị đổi, việc đó cần sự đồng ý của bạn và nên ghi rõ bằng văn bản.
Công chức có tự tính nghỉ bù theo cách này không?
Không nên. Lịch nghỉ của cán bộ, công chức, viên chức được Thủ tướng chốt và thông báo hằng năm, đã gồm cả nghỉ bù và hoán đổi ngày làm việc. Nhóm này làm theo thông báo của năm đó.
Nếu ngày làm việc kế tiếp lại là ngày lễ khác thì sao?
Ngày lễ khác không phải ngày làm việc, nên ngày nghỉ bù dời tiếp sang ngày làm việc đầu tiên sau đó. Trường hợp này hay gặp khi 30/4 và 1/5 đi liền nhau và một trong hai ngày rơi vào cuối tuần.
Nghỉ bù có áp dụng cho ngày lễ của người lao động nước ngoài không?
Ngày Tết cổ truyền và Quốc khánh của nước họ cũng là ngày nghỉ lễ của người lao động nước ngoài theo luật. Khi trùng ngày nghỉ hằng tuần, cách xử lý hợp lý là áp cùng quy tắc nghỉ bù; nên ghi rõ trong hợp đồng để tránh tranh cãi.