TraNgay.comTra Ngay
Tra cứu an toàn, tránh trang giả

Ứng dụng giả mạo cơ quan nhà nước: nhận ra tệp cài ngoài kho và gỡ đúng cách

Ứng dụng thuế, bảo hiểm, dịch vụ công giả thường được gửi dưới dạng tệp cài ngoài kho và xin quyền điều khiển máy. Cách nhận ra, kiểm quyền đã cấp và gỡ an toàn.

Elderly Vietnamese woman and her teenage grandson at a wooden kitchen table, the boy holding her phone face down while explaining, top-down angle, soft morning daylight, amber tones

Ứng dụng chính thức của cơ quan nhà nước chỉ được cài từ kho ứng dụng của điện thoại và có nhà phát triển là chính cơ quan đó; mọi tệp cài đặt gửi qua tin nhắn, ứng dụng chat hay trang web đều phải coi là giả. Ứng dụng giả nguy hiểm hơn trang giả ở chỗ nó xin quyền đọc tin nhắn và điều khiển màn hình, sau đó tự đọc mã OTP và tự thao tác chuyển tiền khi bạn không để ý.

Nếu bạn đã lỡ cài, việc quan trọng nhất là ngắt mạng trước rồi mới gỡ, vì ứng dụng có quyền điều khiển có thể chặn thao tác gỡ hoặc tiếp tục gửi dữ liệu trong lúc bạn loay hoay. Phần dưới nói cách nhận ra tệp giả trước khi cài, cách kiểm ứng dụng đang có trên máy, và trình tự gỡ.

Ứng dụng giả đến tay người dùng bằng đường nào

Gần như không ai tự đi tìm ứng dụng giả. Nó được dẫn tới qua một kịch bản: cuộc gọi tự xưng cán bộ thuế, cán bộ công an, nhân viên điện lực báo hồ sơ của bạn có vấn đề, rồi "hướng dẫn" cài ứng dụng để xử lý cho nhanh. Đường dẫn tải được gửi qua ứng dụng chat, tin nhắn, hoặc trang web nhìn giống cổng thật có nút "Tải ứng dụng".

Thứ được tải về trên điện thoại Android là một tệp cài đặt, mang tên và biểu tượng giống ứng dụng thật. Để cài được, điện thoại sẽ cảnh báo và yêu cầu bạn bật cho phép cài từ nguồn không xác định. Kẻ gian biết bước này, nên họ đọc sẵn cho bạn từng chỗ cần bấm "Cho phép". Trên iPhone, kịch bản ít gặp hơn vì hệ điều hành chặn chặt việc cài ngoài kho, nhưng vẫn có biến thể như yêu cầu cài hồ sơ cấu hình hoặc tham gia chương trình thử nghiệm ứng dụng.

Dấu hiệu chung của mọi biến thể: ai đó, thường đang ở đầu dây điện thoại, muốn bạn cài một thứ không lấy từ kho ứng dụng. Cơ quan nhà nước không gọi điện hướng dẫn người dân cài ứng dụng qua đường dẫn. Nếu thật sự cần dùng ứng dụng của cơ quan, bạn tự tìm trong kho, kiểm nhà phát triển, rồi tự cài.

Kiểm một ứng dụng trước khi cài

Nguồn cài là kho ứng dụng của điện thoại. Mở kho ứng dụng có sẵn trên máy, gõ tên ứng dụng. Nếu bạn đang bấm vào một tệp từ tin nhắn, từ trình duyệt hay từ ứng dụng chat, dừng lại ở đây, không cần kiểm gì thêm.

Nhà phát triển đúng là cơ quan chủ quản. Trong trang giới thiệu ứng dụng trên kho có dòng tên nhà phát triển. Ứng dụng của ngành thuế, ngành bảo hiểm xã hội, ứng dụng VNeID do cơ quan nhà nước hoặc đơn vị trực thuộc phát hành. Tên nhà phát triển là một cá nhân, một công ty lạ, hoặc tên viết sai chính tả là dấu hiệu bỏ qua.

Số lượt tải và lịch sử cập nhật hợp lý. Ứng dụng của cơ quan nhà nước phục vụ hàng triệu người thường có số lượt tải rất lớn và được cập nhật đều đặn. Một ứng dụng cùng tên nhưng vài trăm lượt tải, mới xuất hiện vài ngày, là bản nhái lọt vào kho.

Quyền xin khi cài không vượt quá việc ứng dụng cần làm. Ứng dụng tra cứu không cần quyền đọc toàn bộ tin nhắn, không cần quyền trợ năng để điều khiển màn hình, không cần quyền hiển thị đè lên ứng dụng khác. Thấy yêu cầu những quyền này là dấu hiệu rất mạnh.

Những quyền ứng dụng giả hay xin và hậu quả

Quyền được cấp quyết định ứng dụng giả làm được gì. Bảng dưới giúp bạn hiểu vì sao có những yêu cầu tuyệt đối không bấm đồng ý.

QuyềnTên hay gặp trong cài đặtKẻ gian dùng để làm gì
Trợ năngTrợ năng, dịch vụ hỗ trợ tiếp cậnĐọc mọi thứ trên màn hình, tự bấm nút, tự gõ, tức là điều khiển máy thay bạn
Hiển thị trên ứng dụng khácHiển thị đè, vẽ trên ứng dụng khácPhủ một màn hình giả lên ứng dụng ngân hàng để lấy mật khẩu, hoặc che màn hình khi đang chuyển tiền
Đọc tin nhắnTin nhắn SMSĐọc mã OTP ngân hàng gửi về
Quản trị thiết bịỨng dụng quản trị thiết bịChống bị gỡ, khoá máy
Máy ảnhMáy ảnhChụp mặt bạn để vượt bước xác thực khuôn mặt
Cài ứng dụng khácCài ứng dụng không rõ nguồnTải thêm phần mềm độc hại sau khi cài

Nếu một cuộc gọi đang hướng dẫn bạn vào phần Trợ năng để bật một mục mang tên ứng dụng vừa cài, hãy cúp máy ngay. Đây là bước kẻ gian cần nhất, vì có nó thì họ không cần mật khẩu của bạn nữa, chỉ cần chờ bạn mở ứng dụng ngân hàng.

Gỡ ứng dụng nghi giả trên điện thoại Android

Trình tự dưới đây ưu tiên cắt đường kẻ gian liên lạc với máy trước, rồi mới gỡ. Tên mục cài đặt khác nhau giữa các hãng điện thoại; hãy tìm mục có nghĩa tương đương.

  1. Bật chế độ máy bay hoặc tắt cả Wi-Fi lẫn dữ liệu di động. Việc này cắt kết nối giữa ứng dụng giả và máy của kẻ gian.
  2. Vào cài đặt, mục Trợ năng, tìm và tắt mục mang tên ứng dụng lạ. Vào tiếp mục quản trị thiết bị, bỏ quyền quản trị của ứng dụng đó nếu có.
  3. Vào mục ứng dụng, tìm ứng dụng nghi giả, chọn gỡ cài đặt. Nếu nút gỡ bị mờ, nghĩa là ứng dụng vẫn giữ quyền quản trị; quay lại bước trước.
  4. Nếu không gỡ được, khởi động máy ở chế độ an toàn (giữ nút tắt nguồn, giữ tiếp vào lựa chọn tắt nguồn theo hướng dẫn của hãng), rồi gỡ trong chế độ đó.
  5. Xoá tệp cài đặt còn nằm trong mục tệp đã tải, tắt lại tuỳ chọn cho phép cài từ nguồn không xác định cho trình duyệt hoặc ứng dụng chat đã dùng.
  6. Dùng một máy khác gọi tổng đài ngân hàng để báo đã cài ứng dụng lạ, yêu cầu tạm khoá ngân hàng điện tử. Chỉ bật mạng lại trên máy bị nhiễm sau khi đã đổi mật khẩu từ máy khác.

Nếu đã cấp quyền trợ năng và mở ứng dụng ngân hàng trong thời gian ứng dụng giả còn trên máy, nên mang máy tới cửa hàng của hãng để kiểm hoặc khôi phục cài đặt gốc sau khi đã sao lưu ảnh, danh bạ. Khôi phục cài đặt gốc là cách chắc nhất để không còn thứ gì sót lại.

Kiểm định kỳ ứng dụng đang có trên máy của người thân

Người lớn tuổi là nhóm hay bị dẫn cài ứng dụng giả nhất, vì họ tin vào cuộc gọi xưng là cán bộ và ngại hỏi lại. Mỗi lần về nhà, dành năm phút mở điện thoại của cha mẹ và kiểm ba chỗ: danh sách ứng dụng (có ứng dụng nào mang tên cơ quan nhà nước mà biểu tượng hơi khác, hoặc có hai ứng dụng cùng tên), mục Trợ năng (có mục nào lạ đang bật), và tuỳ chọn cài từ nguồn không xác định (đang tắt hết chưa).

Bạn không cần biết kỹ thuật để làm việc này. Chỉ cần so: ứng dụng nào trong danh sách mà cha mẹ không nhớ đã cài lúc nào, ứng dụng nào không mở được bằng biểu tượng mà vẫn chạy ngầm. Khi nghi ngờ, kiểm trong kho ứng dụng xem ứng dụng thật trông thế nào và do ai phát hành.

Song song, cài sẵn những ứng dụng chính thức cha mẹ cần (ứng dụng VssID để xem thẻ bảo hiểm, ứng dụng VNeID) từ kho, đặt ở màn hình chính, và dặn một câu dễ nhớ: "Ai gọi bảo cài thêm gì cũng không cài, cúp máy rồi gọi con." Câu dặn đơn giản thường hiệu quả hơn mọi giải thích về quyền ứng dụng.

Cái không cần làm và chỗ hay hiểu sai

Sau khi nghe về ứng dụng giả, nhiều người hoảng và làm những việc tốn công mà không giúp gì. Một số hiểu lầm hay gặp:

  • Không cần gỡ ứng dụng chính thức đã cài đúng từ kho chỉ vì nghe có bản giả cùng tên. Bản cài từ kho, đúng nhà phát triển, là bản an toàn.
  • Không cần cài thêm ứng dụng diệt virus không rõ nguồn. Nhiều ứng dụng "dọn rác, diệt virus" tự nó xin quyền rất rộng. Tính năng bảo vệ tích hợp sẵn trong kho ứng dụng của máy đã quét các ứng dụng đã cài.
  • Hiểu sai: "Cài rồi nhưng chưa nhập gì nên không sao." Ứng dụng có quyền trợ năng và đọc tin nhắn không cần bạn nhập gì; nó tự đọc. Đã cấp quyền là phải xử lý như đã lộ.
  • Hiểu sai: "Máy chạy bình thường, pin không tụt, nên không bị gì." Ứng dụng giả thường im lặng chờ thời điểm bạn mở ứng dụng ngân hàng.
  • Hiểu sai: "iPhone thì không bao giờ bị." iPhone khó cài ứng dụng ngoài kho hơn, nhưng vẫn có thể bị dẫn vào trang giả, bị lừa đưa mã OTP, hoặc cài hồ sơ cấu hình lạ.

Nếu điện thoại đột nhiên tự mở ứng dụng, tự gõ chữ, màn hình đen hoặc hiện "đang cập nhật" khi bạn không làm gì, hãy tắt mạng ngay và xử lý theo trình tự ở mục gỡ.

Những ứng dụng chính thức hay bị làm nhái

Ứng dụng của ngành thuế. Bị nhái nhiều vào mùa quyết toán và sau mỗi lần có thay đổi về mã số thuế cá nhân. Kịch bản đi kèm thường là "cập nhật mã số thuế theo số định danh" hoặc "nhận tiền hoàn thuế". Bản thật dùng để tra cứu, nộp tờ khai, nộp thuế của chính bạn; nó không cần quyền trợ năng.

Ứng dụng VssID của ngành bảo hiểm xã hội. Bị nhái trong kịch bản "nhận trợ cấp một lần", "gia hạn thẻ bảo hiểm y tế". Bản thật hiện thẻ bảo hiểm y tế, quá trình đóng và các khoản đã hưởng; việc nhận tiền trợ cấp đi qua tài khoản bạn đã đăng ký với cơ quan bảo hiểm, không qua một ứng dụng mới.

Ứng dụng VNeID và các ứng dụng dịch vụ công. Bị nhái trong kịch bản "định danh mức hai", "cập nhật địa chỉ sau sáp nhập". Cách bảo vệ tài khoản định danh điện tử đã có bài riêng ở chuyên trang về định danh; ở đây chỉ cần nhớ ứng dụng thật chỉ cài từ kho.

Ứng dụng điện lực, cấp nước, giao thông. Ít người để ý nhưng cũng bị nhái, thường với lời hứa hoàn tiền điện hoặc giảm phí. Nếu bạn chưa từng dùng ứng dụng nào của đơn vị đó, càng không có lý do để cài theo lời một cuộc gọi.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao biết ứng dụng thuế hay bảo hiểm trên máy mình là bản thật?

Mở ứng dụng đó trong kho ứng dụng của điện thoại, nếu kho hiện nút Mở thay vì Cài đặt và tên nhà phát triển là cơ quan chủ quản thì đó là bản cài từ kho. Ứng dụng không tìm thấy trong kho là bản cài từ nguồn khác.

Cán bộ gọi điện hướng dẫn cài ứng dụng để xử lý hồ sơ có phải là thật không?

Không nên tin. Cơ quan nhà nước không gọi điện hướng dẫn người dân cài ứng dụng qua đường dẫn. Hãy cúp máy, tự liên hệ cơ quan qua số trên cổng chính thức hoặc đến bộ phận một cửa để hỏi.

Đã gỡ ứng dụng giả rồi có cần đổi mật khẩu ngân hàng không?

Cần, nếu ứng dụng đã từng được cấp quyền trợ năng hoặc đọc tin nhắn, hoặc bạn đã mở ứng dụng ngân hàng khi nó còn trên máy. Đổi mật khẩu từ một máy khác và báo ngân hàng để theo dõi giao dịch bất thường.

Không tìm thấy nút gỡ cài đặt của ứng dụng lạ thì làm thế nào?

Ứng dụng có thể đang giữ quyền quản trị thiết bị. Tắt mạng, vào cài đặt bỏ quyền quản trị và quyền trợ năng của nó, rồi gỡ. Nếu vẫn không được, khởi động chế độ an toàn hoặc mang máy tới cửa hàng của hãng.

Có nên khôi phục cài đặt gốc sau khi cài nhầm ứng dụng giả không?

Nên, nếu ứng dụng đã được cấp quyền trợ năng hoặc quyền quản trị, vì không chắc nó đã cài thêm gì. Sao lưu ảnh, danh bạ trước, và sau khi khôi phục chỉ cài lại ứng dụng từ kho chính thức.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138