Với dữ liệu cá nhân của chính mình, bạn có quyền được biết ai đang xử lý và để làm gì, được xem, được yêu cầu sửa khi sai, được rút lại sự đồng ý, được yêu cầu xoá hoặc hạn chế xử lý trong những trường hợp luật cho phép, và được khiếu nại khi quyền bị xâm phạm. Dữ liệu ở cơ quan nhà nước thì xem trên ứng dụng, cổng chính thức và đề nghị điều chỉnh tại cơ quan quản lý; dữ liệu ở doanh nghiệp thì gửi yêu cầu bằng văn bản qua kênh chăm sóc khách hàng chính thức của họ.
Khung pháp lý hiện dựa trên Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân được Quốc hội thông qua năm 2025. Chi tiết quy trình, thời hạn trả lời có thể được hướng dẫn thêm, nên khi cần dựa vào điều khoản cụ thể, hãy kiểm văn bản hiện hành trên cổng thông tin chính thức. Bài này tập trung vào việc thực hành: dữ liệu của bạn nằm ở đâu, gửi yêu cầu thế nào, và quyền nào có giới hạn.
Dữ liệu của bạn đang nằm ở những đâu
Trước khi nói tới quyền, nên hình dung dữ liệu của mình đang ở đâu, vì mỗi nơi có cách xem và cách sửa khác nhau. Nhóm thứ nhất là các cơ sở dữ liệu của cơ quan nhà nước: thông tin dân cư và cư trú, thông tin thuế, thông tin bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế, thông tin giấy phép lái xe và phương tiện. Bạn không chọn được có cung cấp hay không, vì đây là dữ liệu quản lý theo luật.
Nhóm thứ hai là doanh nghiệp bạn có giao dịch: ngân hàng, nhà mạng, ví điện tử, sàn thương mại điện tử, ứng dụng giao đồ ăn, gọi xe, bảo hiểm thương mại, trường học, phòng khám tư. Mỗi nơi giữ một phần: họ tên, số điện thoại, địa chỉ giao hàng, lịch sử mua, đôi khi cả ảnh giấy tờ và ảnh khuôn mặt.
Nhóm thứ ba hay bị quên: những nơi bạn từng để lại thông tin một lần rồi thôi, như phiếu đăng ký nhận quà ở siêu thị, ứng dụng đã gỡ nhưng tài khoản vẫn còn, trang tuyển dụng, câu lạc bộ, chương trình khuyến mãi. Dữ liệu ở nhóm này thường là nguồn rò rỉ, và đây cũng là nhóm bạn có nhiều quyền nhất để yêu cầu xoá, vì thường không có nghĩa vụ pháp lý nào bắt họ phải giữ.
Các quyền chính và cách dùng trong đời sống
Bảng dưới diễn giải các quyền của chủ thể dữ liệu theo cách dùng thực tế. Tên gọi chính xác và điều kiện áp dụng, hãy đối chiếu văn bản hiện hành.
| Quyền | Nghĩa là | Ví dụ dùng |
|---|---|---|
| Được biết | Biết ai đang xử lý dữ liệu của mình, để làm gì | Hỏi một ứng dụng vì sao họ cần danh bạ của bạn |
| Đồng ý và rút lại đồng ý | Cho phép hoặc ngừng cho phép xử lý cho một mục đích | Rút đồng ý nhận tin quảng cáo từ ngân hàng |
| Truy cập | Được xem, nhận bản sao dữ liệu của mình | Xin sàn thương mại điện tử dữ liệu họ đang lưu về bạn |
| Chỉnh sửa | Yêu cầu sửa dữ liệu sai | Sửa địa chỉ, ngày sinh sai trong hồ sơ khách hàng |
| Xoá, hạn chế xử lý | Yêu cầu xoá hoặc tạm ngừng dùng dữ liệu trong trường hợp luật cho phép | Xoá tài khoản và dữ liệu ở ứng dụng đã thôi dùng |
| Phản đối | Phản đối việc dùng dữ liệu cho một mục đích như quảng cáo | Không cho dùng lịch sử mua để gửi quảng cáo |
| Khiếu nại, tố cáo, khởi kiện, yêu cầu bồi thường | Đòi quyền khi bị xâm phạm | Dữ liệu bị lộ do lỗi của bên giữ |
Điểm cần nhớ: các quyền này áp dụng cho dữ liệu của chính bạn. Bạn không có quyền đòi xem dữ liệu của người khác, kể cả người thân đã trưởng thành, trừ trường hợp được uỷ quyền hợp lệ hoặc là người đại diện theo pháp luật.
Dữ liệu ở cơ quan nhà nước: xem ở đâu, sửa thế nào
Thông tin dân cư, cư trú. Xem trên ứng dụng VNeID. Nếu sai họ tên, ngày sinh, quê quán, nơi cư trú, đề nghị điều chỉnh tại công an cấp xã nơi cư trú, mang giấy tờ chứng minh thông tin đúng như giấy khai sinh, giấy tờ hộ tịch.
Thông tin thuế. Xem trên cổng hoặc ứng dụng của ngành thuế. Sai thông tin đăng ký thuế thì làm thủ tục thay đổi thông tin đăng ký thuế với cơ quan thuế quản lý, hoặc qua đơn vị chi trả thu nhập nếu bạn đăng ký qua đơn vị.
Thông tin bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế. Xem trên ứng dụng VssID. Sai thông tin nhân thân, sai quá trình đóng thì liên hệ đơn vị đang đóng cho bạn hoặc cơ quan bảo hiểm xã hội nơi quản lý để điều chỉnh, kèm giấy tờ chứng minh.
Không yêu cầu xoá được dữ liệu quản lý theo luật. Bạn có quyền xem và yêu cầu sửa khi sai, nhưng không thể yêu cầu cơ quan thuế xoá mã số thuế hay cơ quan bảo hiểm xoá quá trình đóng của mình. Đây là dữ liệu cơ quan có nghĩa vụ lưu giữ.
Gửi yêu cầu cho một doanh nghiệp đang giữ dữ liệu của bạn
Áp dụng với ngân hàng, nhà mạng, ứng dụng, cửa hàng, trang tuyển dụng. Mục tiêu là có một yêu cầu bằng văn bản, có thời điểm gửi rõ ràng, để sau này nếu cần khiếu nại thì có căn cứ.
- Tìm chính sách bảo vệ dữ liệu hoặc chính sách quyền riêng tư của doanh nghiệp, thường nằm ở cuối ứng dụng hoặc trang chính thức. Ở đó thường ghi kênh tiếp nhận yêu cầu về dữ liệu cá nhân.
- Kiểm trong ứng dụng có sẵn chức năng tải dữ liệu, xoá tài khoản, tắt nhận quảng cáo không. Nếu có, dùng chức năng đó trước; nhanh hơn gửi yêu cầu.
- Nếu không có chức năng sẵn, gửi yêu cầu qua thư điện tử hoặc kênh hỗ trợ chính thức ghi trong chính sách. Ghi rõ bạn là ai, tài khoản nào, quyền bạn muốn dùng và dữ liệu nào.
- Chỉ cung cấp thông tin vừa đủ để doanh nghiệp xác minh bạn là chủ tài khoản. Không gửi ảnh hai mặt căn cước nếu họ chưa yêu cầu và chưa nói rõ lý do.
- Lưu lại thư đã gửi, ảnh chụp phiếu yêu cầu, mã yêu cầu nếu có. Ghi ngày gửi để theo dõi thời hạn trả lời.
Với ngân hàng, việc xoá dữ liệu bị giới hạn vì ngân hàng phải lưu hồ sơ giao dịch theo quy định chuyên ngành. Yêu cầu hợp lý hơn thường là rút đồng ý dùng dữ liệu cho tiếp thị, hoặc sửa thông tin sai.
Nội dung một yêu cầu nên có
Yêu cầu viết rõ ràng thì doanh nghiệp khó trả lời vòng vo. Các ý dưới đây đủ cho phần lớn trường hợp; viết ngắn, lịch sự, đi thẳng vào việc.
- Họ tên và thông tin tài khoản để doanh nghiệp tìm được bạn: số điện thoại đăng ký, thư điện tử đăng ký, mã khách hàng nếu có.
- Quyền bạn muốn dùng, gọi đúng tên: đề nghị được biết dữ liệu đang lưu, đề nghị xoá, đề nghị rút lại đồng ý cho mục đích tiếp thị, đề nghị sửa.
- Phạm vi cụ thể: toàn bộ tài khoản, hay chỉ số điện thoại, chỉ lịch sử mua, chỉ ảnh giấy tờ đã tải lên.
- Câu hỏi về chia sẻ: dữ liệu của bạn đã được chia sẻ cho bên thứ ba nào, vì mục đích gì.
- Đề nghị xác nhận bằng văn bản khi đã thực hiện xong.
- Ngày gửi và cách liên hệ lại với bạn.
Câu hỏi về chia sẻ cho bên thứ ba là câu nhiều người bỏ qua nhưng hữu ích nhất. Nếu bạn nhận được nhiều cuộc gọi quảng cáo biết rõ bạn vừa mua gì, câu trả lời của doanh nghiệp cho câu này giúp bạn biết rò rỉ từ đâu.
Khi bị từ chối, trả lời qua loa hoặc không trả lời
Doanh nghiệp có thể từ chối một phần yêu cầu với lý do chính đáng, ví dụ phải lưu hồ sơ theo luật chuyên ngành, đang có tranh chấp, hoặc không xác minh được bạn là chủ dữ liệu. Khi đó họ nên giải thích lý do. Nếu lý do hợp lý, bạn có thể thu hẹp yêu cầu, chẳng hạn chuyển từ xoá toàn bộ sang ngừng dùng cho quảng cáo.
Nếu không có phản hồi sau một thời gian hợp lý hoặc câu trả lời không giải quyết được gì, gửi lại yêu cầu lần hai, dẫn lại ngày gửi lần đầu, đề nghị chuyển tới bộ phận phụ trách bảo vệ dữ liệu cá nhân của doanh nghiệp. Nhiều nơi có đầu mối riêng cho việc này.
Khi vẫn không được, bạn có thể gửi phản ánh tới cơ quan chuyên trách bảo vệ dữ liệu cá nhân thuộc Bộ Công an, kèm toàn bộ thư từ đã trao đổi. Nếu dữ liệu bị lộ dẫn tới thiệt hại cụ thể như bị lừa mất tiền, việc trình báo công an và khởi kiện yêu cầu bồi thường là những con đường riêng. Trước khi làm, hãy kiểm hướng dẫn mới nhất về kênh tiếp nhận trên cổng chính thức, vì cách tổ chức tiếp nhận có thể điều chỉnh theo văn bản mới.
Bốn câu nên hỏi trước khi đưa dữ liệu cho một nơi mới
Thông tin này dùng để làm gì? Một cửa hàng cần số điện thoại để giao hàng là hợp lý; cần ngày sinh và số định danh để tích điểm thì đáng hỏi lại. Bên giữ dữ liệu có nghĩa vụ cho bạn biết mục đích, và câu trả lời mơ hồ là dấu hiệu nên đưa ít đi.
Có bắt buộc không, không đưa thì sao? Nhiều ô trong phiếu đăng ký là tuỳ chọn nhưng được trình bày như bắt buộc. Hỏi thẳng: bỏ trống ô này có làm được thủ tục không. Thường câu trả lời là có.
Lưu bao lâu và ai xem được? Ảnh giấy tờ chụp để đối chiếu một lần không có lý do gì để lưu mãi. Hỏi nơi nhận sẽ xoá khi nào, ai trong tổ chức được xem.
Có chia sẻ cho bên khác không? Đặc biệt với phiếu nhận quà, khảo sát, chương trình khuyến mãi: dữ liệu có thể được chia sẻ cho đối tác quảng cáo. Nếu có, bạn có quyền không đồng ý cho mục đích đó.
Câu hỏi thường gặp
Có yêu cầu cơ quan thuế xoá mã số thuế của mình được không?
Không. Thông tin thuế là dữ liệu cơ quan có nghĩa vụ quản lý theo luật. Bạn có quyền xem và đề nghị sửa khi thông tin sai, còn việc chấm dứt hiệu lực mã số thuế chỉ diễn ra theo thủ tục và trường hợp luật quy định.
Muốn ngân hàng ngừng gửi tin quảng cáo thì yêu cầu thế nào?
Dùng chức năng cài đặt nhận thông báo trong ứng dụng ngân hàng nếu có, hoặc gửi yêu cầu rút lại sự đồng ý cho mục đích tiếp thị qua kênh hỗ trợ chính thức. Tin báo biến động số dư và giao dịch vẫn tiếp tục.
Ứng dụng đã gỡ khỏi điện thoại thì dữ liệu có tự mất không?
Không. Gỡ ứng dụng chỉ xoá phần mềm trên máy, tài khoản và dữ liệu vẫn nằm trên máy chủ của doanh nghiệp. Muốn xoá, dùng chức năng xoá tài khoản trong ứng dụng trước khi gỡ hoặc gửi yêu cầu xoá.
Có quyền xem dữ liệu cá nhân của con đã trưởng thành hay của vợ chồng không?
Không, trừ khi có uỷ quyền hợp lệ hoặc bạn là người đại diện theo pháp luật. Quyền của chủ thể dữ liệu là quyền với dữ liệu của chính mình. Với con chưa thành niên, cha mẹ thực hiện quyền với tư cách người đại diện.
Doanh nghiệp đòi ảnh hai mặt căn cước mới xử lý yêu cầu xoá dữ liệu thì có nên gửi không?
Hỏi lại họ cần ảnh để làm gì và lưu bao lâu. Thường chỉ cần xác minh bạn là chủ tài khoản qua số điện thoại hoặc thư điện tử đăng ký. Nếu buộc phải gửi, che những phần không cần và ghi mục đích lên ảnh.